Szukasz systemu uzdatniania wody? Sprawdź produkty dostępne w sklepie internetowym lub napisz do eksperta!


Zanieczyszczenie związkami PFAS dotyczy całego środowiska, w tym również zasobów wodnych obejmujących te przeznaczone do spożycia przez ludzi. Nic zatem dziwnego, że temat jest szeroko komentowany na forum międzynarodowym. W 2009 r. substancje PFAS zostały wpisane na listę trwałych zanieczyszczeń organicznych. Chemikalia te, nazywane “wiecznymi”, nie rozkładają się naturalnie, nie ulegają rozpadowi pod wpływem powietrza, wody, ani światła słonecznego. Sprawdźmy zatem, co się dokładnie kryje pod skrótem PFAC. Jak duże zagrożenie stanowią związki, o których mówią naukowcy? Czy i w jaki sposób można je skutecznie usuwać z wody?

Czym są PFAS i jakie mają zastosowanie?

Produkowane przemysłowo PFAS (ang. perfluoroalkylated substances) to związki chemiczne będące pochodnymi węglowodorów. Dzięki wyjątkowo trwałym wiązaniom fluoru i węgla, charakteryzują się dużą stabilnością termiczną oraz świetną rozpuszczalnością w wodzie. Skatalogowana grupa PFAS obejmuje niemal 5000 różnych związków, z których najlepiej poznane przez naukowców są PFOS (kwas perfluorooktanosulfonowy) i PFOA (kwas perfluorooktanowy).

Ze względu na wysoką stabilność oraz właściwości hydrofobowe, hydrofilowe i oleofobowe, PFAS wykorzystuje się powszechnie w różnych gałęziach przemysłu, również do produkcji przedmiotów codziennego użytku. Można je znaleźć przede wszystkim w śliskich i nieprzywierających powłokach, wśród których najbardziej znane są membrana Gore-Tex i teflon. PFAS stosuje się także do produkcji pianek gaśniczych, środków polerujących, preparatów do obróbki papieru, farb i elementów elektronicznych. Znajdziemy je także powszechnie w opakowaniach na żywność, szczególnie typu fast-food.

W badaniu (1) opublikowanym 4 sierpnia 2023 r. w czasopiśmie ChemOSphere, grupa naukowców Uniwersytetu w Kordobie w Hiszpanii z Maríą Jesús Dueñas-Mas na czele, określiła ilościowo PFAS w 47 produktach mających kontakt z żywnością, zebranych z 17 francuskich restauracji fast food od września do listopada 2021 r. Próbki pobrano z papieru lub tektury i obejmowały papier pakowy, kubki, talerze, pudełka i tace. Autorzy wykazali obecność trzech PFAS we wszystkich analizowanych próbkach!

Również pod kątem obecności PFAS, zbadali około 400 próbek opakowań (2) używanych w restauracjach typu fast food naukowcy z American Chemical Society. Analiza wykazała, że zawierało je 46% opakowań papierowych, głównie tych, w które pakuje się desery i hamburgery, a także 20% opakowań kartonowych, w których serwuje się m.in. frytki. Chociaż żadne z przytoczonych badań nie pokazało, w jakim stopniu PFAS migrują do żywności, naukowcy sugerują, że nie należy ignorować tak powszechnego występowania tych chemikaliów w opakowaniach na żywność.

Jak PFAS oddziaływują na organizm człowieka?

Niekorzystny wpływ PFAS na ludzki organizm jest tematem ciągłych analiz naukowych. Ponieważ związki perfluorowane mają zdolność bioakumulacji, są wykrywane zarówno w próbkach wody i gleby, jak i we krwi zwierząt lądowych i morskich oraz w ludzkiej krwi i mleku!

PFAS wnikają do organizmu między innymi drogą pokarmową. Wiele rzetelnych badań wykazuje, że PFAS zaburzają funkcjonowanie układu hormonalnego. Obniżają też naturalną odporność organizmu i są potencjalnie rakotwórcze. Szkodliwie oddziaływują również na procesy rozrodcze i mogą powodować wady wrodzone u płodu.

W artykule przeglądowym (3) opublikowanym 29 lipca 2023 r. w czasopiśmie Chemical Engineering Journal, Karuna Singh z Narodowego Instytutu Technologii w Delhi w Indiach i współautorzy skupiają się na PFAS w Azji. Biorąc pod uwagę populację tego kontynentu (przekraczającą 4,6 miliarda), a także rosnące zapotrzebowanie na produkty zawierające PFAS, stwierdzono, że cały region jest narażony na znacznie większe ryzyko ze strony omawianych w porównaniu ze światem zachodnim. W przeglądzie omówiono różne typy PFAS, ich występowanie w środowisku, ze szczególnym uwzględnieniem krajów azjatyckich, narażenie ludzi i konsekwencje zdrowotne, osobno opisując skutki dla matki, dla noworodka i dziecka, skutki a także wpływ na procesy kardiometaboliczne, na układ odpornościowy, a także rozwój układu nerwowego i raka.

Globalny wymiar zagrożenia PFAS

PFAS dostają się do ekosystemu razem ze stałymi, ciekłymi bądź gazowymi produktami ubocznymi różnych procesów technologicznych, a także (co nie powinno dziwić) w postaci wszelkiego rodzaju odpadów lub ścieków. Ponieważ mogą być transportowane razem z wodą, finalnie trafią do mórz i oceanów na całym świecie. W praktyce, narażenie na te toksyczne substancje jest niestety nieuniknione.

W kontekście zagrożeń związanych z PFAS, pewne kroki podjęła już Unia Europejska. Wprowadzając Dyrektywę 2006/122/WE mocno bowiem ograniczyła produkcję i stosowanie najbardziej niebezpiecznego z grupy omawianych związków, czyli perfluorooktanosulfonianu (PFOS). Podobna decyzja jest również rozważana w kontekście kwasu perfluorooktanowego (PFOA). Niemniej jednak, związki te w dalszym ciągu produkuje się na całym świecie, a skoro mogą być niemal bez żadnych ograniczeń transportowane na duże odległości – zagrożenie pozostaje realne bez względu na miejsce zamieszkania.

Na mocy Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 z dnia 16 grudnia 2020 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, polskie przedsiębiorstwa wodociągowe muszą badać obecność w wodzie wielu dodatkowych substancji niebezpiecznych, tj. PFAS, ale też farmaceutyki (Przeczytaj: Farmaceutyki w wodzie – czy trzeba się ich obawiać?), czy bisfenol A (Przeczytaj: Bisfenol A w wodzie – skąd się bierze? Czy trzeba się go obawiać?). Rok 2023 został przeznaczony na implementację postanowień tego dokumentu. W 2024 roku ma się rozpocząć monitoring. Wyniki takich kontroli poznamy pewnie za kilka miesięcy. Na ten moment warto zadbać o jakość wody na własną rękę.

Czysta woda bez PFAS w domu

Świeża woda bez zanieczyszczeń to podstawa funkcjonowania każdego organizmu żywego. W kontekście powyższych informacji, szczególne znaczenie ma jakość wody przeznaczonej do picia. Można ją zweryfikować zlecając profesjonalne badanie wody w laboratorium. Choć zakłady wodociągowe muszą przestrzegać ściśle określonych norm w kontekście składu fizykochemicznego i czystości mikrobiologicznej wody, w przypadku własnego ujęcia sytuacja jest nieco bardziej skomplikowana.

Eksperci proponują kilka skutecznych metod oczyszczania wody, które mogłyby przynieść znaczące rezultaty w kontekście redukcji stężenia PFAS w wodzie. Wśród nich wymienia się najczęściej procesy membranowe oraz filtrację z wykorzystaniem węgla aktywnego.

W zastosowaniach domowych przed związkami fluorowanymi skutecznie można się chronić stosując filtry kuchenne z systemem odwróconej osmozy lub nanofiltrację. Badania pokazują, że tego typu membrany wykazują zazwyczaj ponad 90% skuteczności w usuwaniu szerokiego zakresu PFAS, w tym PFAS o krótszych łańcuchach.

Metody membranowe

Odwrócona osmoza pozwala na wytworzenie niezwykle czystej wody o odpowiednich parametrach organoleptycznych do celów spożywczych. Oferowane komercyjnie systemy odwróconej osmozy to zazwyczaj bardzo nowoczesne, wielostopniowe urządzenia, które dzięki zastosowanym innowacyjnym rozwiązaniom mogą też uzupełniać niedobory minerałów w organizmie (Sprawdź: wkład rewitalizujący Ecoperla Elixir). Filtry tego typu zajmują niewiele miejsca i są przeznaczone do montażu w zabudowie kuchennej. Pisałem już o nich wielokrotnie, dlatego zachęcam w tym miejscu do przejrzenia poprzednich artykułów na blogu, a w szczególności: Odwrócona osmoza – naprawdę działa? Opinie, cena, gdzie kupić?. Wiele również również wyjaśni materiał przygotowany przez markę Ecoperla, polskiego producenta filtrów kuchennych.

Nanofiltracja jest z kolei nazywana niskociśnieniową odwróconą osmozą. Choć jest mniej dokładna niż membrany RO, można ją również stosować w celu usunięcia cząsteczek PFAS przy jednoczesnym zachowaniu minerałów, które usuwa odwrócona osmoza. Dowiedz się: Czy nanofiltracja to alternatywa dla odwróconej osmozy.

Węgiel aktywny

Jednym z najpopularniejszych rodzajów złóż filtracyjnych jest również węgiel aktywny, który jest w stanie usunąć z wody nawet do 99% całkowitej zawiesiny, lotnych związków organicznych, metali ciężkich, chloru, chloramin oraz całej szeregu innych zanieczyszczeń. Stosowanie filtrów z węglem aktywnym poprawia też “przy okazji” parametry organoleptyczne wody, czyli smak, zapach i barwę.

Badania (4) przeprowadzane na zlecenie Environmental Protection Agency w Stanach Zjednoczonych wykazały, że filtry wypełnione węglem aktywnym skutecznie usuwają PFAS z wody pitnej. Takie rozwiązanie sprawdza się szczególnie dobrze w przypadku PFAS o dłuższych łańcuchach, takich jak PFOA i PFOS. Więcej na temat węgla aktywnego pisałem w poprzednim artykule: Co usuwają filtry z węglem aktywnym? Czy warto je używać? Zachęcam do zapoznania się z jego treścią.

Woda pod okiem eksperta

Różnego rodzaju preparaty chemiczne to bez wątpienia część naszego codziennego życia. Niektóre z nich stanowią jednak zagrożenie dla organizmów żywych, w tym również ludzi. Część z tych zagrożeń jest znana od lat, ale regularnie pojawiają się nowe. Narażenie ludzi na działanie toksycznych chemikaliów następuje na różne sposoby, także poprzez spożycie zanieczyszczonej wody. W zależności od rodzaju ekspozycji na chemikalia, skutkiem mogą być różne choroby. Dbając o jakość spożywanej wody, ograniczasz ryzyko związane z jej zanieczyszczeniem. Ponieważ na rynku dostępne są rozmaite systemy uzdatniania wody pitnej, dobór odpowiedniego rozwiązania bywa niekiedy prawdziwym wyzwaniem. Jeśli nie wiesz, co wybrać – skontaktuj się ze mną. Pomogę Ci za darmo.

Bibliografia:

  1. Determination of several PFAS groups in food packaging material from fast-food restaurants in France / sciendedirect.com
  2. Fluorinated Compounds in U.S. Fast Food Packaging / pubs.acs.org
  3. sciencedirect.com
  4. Reducing PFAS in Drinking Water with Treatment Technologies / epa.gov