Szukasz systemu uzdatniania wody? Sprawdź produkty dostępne w sklepie internetowym lub napisz do eksperta!


Dziś Poniedziałek Wielkanocny. W związku z tym dniem postanowiłem nie skupiać się na technicznych zagadnieniach związanych z uzdatnianiem wody, a opowiedzieć o wodzie w nieco inny sposób. Jak się okazuje, woda jest niezwykle ważna z kulturowego punktu widzenia, także w Polsce. Jakie są wierzenia z nią związane? Co z dawnych mitów i legend o wodzie przetrwało do dziś?

Woda towarzyszy człowiekowi od zawsze, jednak już od zarania dziejów budzi w nas skrajne odczucia. Z jednej strony jest traktowana jako życiodajny cud, z drugiej jako żywioł, który potrafi wiele odebrać, a nawet przynieść śmierć.

Woda – jeden z żywiołów

Gdyby zapytać o najpopularniejsze skojarzenie wody z kulturą, wiele osób odpowiedziałoby, że jest ona jednym z żywiołów. W kulturze europejskiej woda wymieniana jest obok ognia, powietrza i ziemi. W tradycji chińskiej istnieje z kolei 5 żywiołów, z których jeden stanowi woda, a pozostałe to ogień, drewno, metal, ziemia. W Japonii jest wymieniana jako żywioł obok ziemi, ognia, powietrza i pioruna.

Woda a mity i legendy

Symboliczne znaczenie wody pojawia się już w mitach starożytnej Grecji. Jednym z najpopularniejszych jest ten dotyczący podróży ludzkiej duszy po śmierci. Rzeka Styks była jedną z pięciu rzek Hadesu. To przez nią musiała przeprawić się każda dusza, by trafić do krainy umarłych. Już wtedy był to symbol przejścia ze świata żywych do świata zmarłych.

Według wierzeń słowiańskich zanim powstał świat istniało tylko niebo i ocean. Woda była dla nich źródłem substancji witalnych, życia, potrafiła leczyć.

Choć woda miała sporo pozytywnych znaczeń, to w wielu kulturach była również utożsamiana z chaosem. Może zniszczyć życie, zmienna, nie do opanowania – te cechy sprawiają, że wielu ludzi bało i boi się wody.

Dość popularny w wielu kręgach jest motyw wielkiego potopu. W chrześcijaństwie znamy go dzięki przypowieści o arce Noego. Historie o zniszczeniu świata przez wielką wodę są przekazywane z pokolenia na pokolenie w Azji, Europie, Australii, Afryce oraz Ameryce.

Brak wody również nie był traktowany jako coś dobrego. Klęski suszy wiązano z gniewem bogów. Stąd tańce na cześć deszczu.

W licznych legendach i mitach jest mowa o tym, ze wodę można ułaskawić, przekonując do siebie istoty, które w niej mieszkają – bogów, boginie, demony i stwory.

Woda a aspekt religijny współcześnie

Woda pojawia się w wielu religiach w kontekście powstawania świata. Na przykład w hinduizmie święte księgi (Wedy) wyjaśniają, że całe życie na Ziemi (ludzie i zwierzęta) wyłonili się z pierwotnego morza.

Woda często stanowi symbol oczyszczenia duchowego. W religii chrześcijańskiej jest ściśle związana z obrzędem chrztu. Dzięki zanurzeniu w wodzie lub pokropieniu nią człowiek zostaje oczyszczony z grzechu.

W islamie, tuż przed modlitwą, wierni poddawani są rytuałowi ablucji. Ciało jest obmywane w ściśle określony sposób.

Hinduizm bardzo duże znaczenie przywiązuje do rzeki Ganges. Należy się w niej zanurzyć, by oczyścić się duchowo.

W Afryce, na Karaibach i niektórych obszarach Ameryki Łacińskiej do dziś czczona jest bogini Mami Wata – bogini wody i płodności. Niektóre plemiona uważają, że jej gniew ściągnął na Afrykę AIDS.

Znaczenie wody w polskiej kulturze

Woda od zawsze pełniła bardzo ważną rolę w kulturze ludowej. Ten żywioł miał ogromną rolę związaną choćby z rytuałami przejścia. Na przykład bardzo dużą rolę przywiązywano do pierwszej kąpieli małego dziecka. Woda musiała być ciepła (zbyt gorąca mogłaby zabić witalne właściwości). Podczas kąpieli do wody wrzucano srebrny pieniążek, aby dziecku się powodziło, a wodę po kąpieli wylewano pod jabłoń lub gruszą na znak przyszłego udanego życia.

Rytuały obejmowały również wesele. Młodą parę poddawano kąpielom. Po ślubie pannie młodej obmywano wodą oczy lub dawano wodę do picia – wszystko po to, by małżeństwo miało potomstwo.

Jeszcze przed ślubem, kiedy panna młoda opuszczała rodzinny dom, rodzina wylewała na nią dwa kubły wody. W ramach ofiary składanej bóstwom granicznym przy pierwszej wodzie musiała wrzucić do niej część ubrania, na przykład w postaci chusty.

Z kolei podczas pogrzebu zmarłego obmywano święconą wodą. Wierzono, że taka woda ma magiczne właściwości i może stanowić realne niebezpieczeństwo dla ludzi żyjących. Z tego powodu była wylewana w miejscach odizolowanych od ludzi.

Zdrowie i pomyślność miało zapewnić obmywanie się w wodzie z rzeki lub potoku podczas Wigilii Bożego Narodzenia. W zbiornikach wodnych kąpano się również już na samym początku wiosny, by zapewnić urodzaj w przyrodzie.

Wodą obmywano także zwierzęta. Na przykład, aby uchronić krowy przed czarownicami kradnącymi mleko, myto ich wymiona.

Co przetrwało do dziś?

Do dziś w Polsce przetrwała tradycja śmigusa-dyngusa, obecnie nieodłącznie związanego z Wielkanocnym Poniedziałkiem. Jest to obrzęd wywodzący się jeszcze z kultury słowiańskiej. Pierwsze wzmianki o obecności śmigusa-dyngusa w Polsce pochodzą z XV wieku.

Śmigusem-dyngusem Słowianie czcili odejście zimy i pierwsze oznaki wiosny. Co ciekawe, śmigus i dyngus były pierwotnie odrębnymi obyczajami. Śmigus miał symbolizować oczyszczenie z brudu,  chorób po zimie, a z czasem także z grzechu. Tego dnia oblewano się zimną wodą i symbolicznie bito witkami wierzby lub palmami po nogach.

Obok Śmigusa wystąpił zwyczaj dyngusowania, który polegał na możliwości wykupienia się z podwójnego lania wody pisankami.

Według ówczesnych wierzeń woda miała zapewniać przede wszystkim płodność, dlatego oblewano głównie kobiety (panny na wydaniu).

Z tradycji śmigusa-dyngusa narodziły się takie regionalne obrzędy: śmiergust, kurek dyngusowy, dziady śmigustne, przywołówki.

Śmigus-dyngus przetrwał do dzisiejszych czasów, jednak w nieco zmienionej formie. Obecnie oblewa się wszystkich, bez wyjątku.

Ta tradycja zachowała się nie tylko w Polsce. Jest znana również na Słowacji, Morawach i w niektórych regionach Ukrainy. W Bułgarii podobnym zwyczajem jest peperuda. Na Węgrzech również praktykuje się oblewanie wodą, albo alternatywnie perfumami lub wodą kolońską. Nawet w Meksyku oblewają się wodą w Wielką Sobotę.

Innym zwyczajem, z którym nadal można się spotkać jest topienie kukły – marzanny, jako symboliczne pożegnanie z zimą. W dawnych czasach symbolizowało to pozbycie się wszelkich nieczystości po zimie.

O tym, jak duże symboliczne znaczenie ma woda w kulturze polskiej mogą świadczyć również liczne, zachowane do tej pory przysłowia, których często używamy w języku potocznym i dobrze znamy ich znaczenie. Przykładem jest choćby Wypłynąć na głęboką wodę lub Cicha woda brzegi rwie czy Nie wchodzi się dwa razy do tej samej rzeki.

Ogromna siła wody w kulturze

Nieważne w jakim zakątku świata przebywamy, woda wszędzie stanowi kulturowy symbol i wiąże się z nią wiele obrzędów. Jak widać, spora część z nich przetrwała wiele lat i nic nie zapowiada by miały zniknąć.

Kompendium wiedzy o filtracji wody na YouTube

  • Dział merytoryczny
  • Recenzje produktów
  • Filmy instruktażowe

Subskrybuj kanał marki Ecoperla i bądź na bieżąco z najnowszymi poradnikami!